96. Κονσταντίν Παουστόφσκι: Εφραίμοφ

Ο Γέρος με την τριμμένη χλαίνη

Στη Ρωσία υπάρχουν χιλιάδες χωριά, χωμένα μέσα στους κάμπους και τις λόχμες. Χιλιάδες χωριά αφανή, άγνωστα, σαν τον γκρίζο ουρανό, σαν τα χωριατόπαιδα με τ' άσπρα κεφάλια. Αυτά τα παιδιά όταν συναντάνε έναν άγνωστο, πάντα στέκουν με κατεβασμένο το κεφάλι, όταν όμως σηκώνουν τα μάτια, βλέπεις να λάμπει σ' αυτά μια τέτοια ευκολοπιστία, που σε πονάει η καρδιά.

Πολύ σπάνια ανάμεσα στα χωριά Σοσνόβι, Νίκολσκι και Γκορέλι Ντβόρικι υπάρχουν χωριά με αξιοσημείωτη και καμιά φορά με ασυνήθιστη ονομασία, όπως το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στην περιοχή του Ταμπόφσκ ή το Κολίμπελκι κάπου κοντά στο Οστρογκόζ. Φαίνεται πάντα ότι τα χωριά που έχουν τέτοιες εκπληκτικές ονομασίες συνδέονται απαραίτητα με ενδιαφέρουσες ιστορίες, απ' όπου προήλθαν και οι ονομασίες τους. Αυτή τη γνώμη είχα κι εγώ πριν γνωρίσω καλά τη χωριάτικη Ρωσία. Αργότερα, με τα χρόνια, που μου έλαχε να γνωρίσω καλύτερα τη χώρα, πείστηκα ότι σχεδόν δεν υπάρχει χωριό - ακόμα και το πιο απομακρυσμένο - που να μην έχει τις υπέροχες ιστορίες του και τους θαυμάσιους ανθρώπους του.

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τα περίχωρα της μικρής πόλης Εφραίμοφ στη σημερινή περιοχή της Τούλας - αυτής της πόλης που, σύμφωνα με τα λόγια του Τσέχοφ, ήταν η απόκεντρη πόλη της Ρωσίας. Τι λογής χωριά έπρεπε να υπάρχουν γύρω απ' αυτή τη μικρή πόλη!

Από πρώτη ματιά ήταν πράγματι έτσι, Μόνο από πρώτη ματιά.

Το 1924 έμεινα όλο το καλοκαίρι κοντά στην πόλη Εφραίμοφ, στο χωριουδάκι Μπόγκοβο. Η επανάσταση έκλεινε εφτά χρόνια από τη νίκη της, όμως οι εξωτερικές αλλαγές δεν ήταν και τόσο πολλές. Τα ίδια περιφραγμένα χωράφια που οι αγρότες καλλιεργούσαν βρίζα, χωρισμένα το ένα από το άλλο, που τα χτυπούσε ο δυνατός αέρας. Τα ίδια παιδάκια με τα ξεθωριασμένα και λερωμένα σκουφάκια που τα τσιμπούσαν οι μύγες. Στις μέρες της αγοράς γύρω από τα κάρα συγκεντρώνονταν οι γυναίκες και τραγουδούσαν λυπητερά τραγούδια. Και βούιζε δυνατά το μικρό ποταμάκι Κράσιβι Μέτσα κοντά στο σαπισμένο υδατοφράκτη.

Στο Μπόκοβο έμαθα ότι πολύ κοντά στο χωριό Εφραίμοφ διατηρείται το αγρόκτημα του πατέρα του Λέρμοντοφ, όπου στους σκασμένους τοίχους του σπιτιού είναι αναρτημένη η σκονισμένη ρεντιγκότα του ποιητή. Λέγεται ότι ο Λέρμοντοφ, πηγαίνοντας εξορία στον Καύκασο σταμάτησε για λίγο στον πατέρα του. Έμαθα ότι στις όχθες του Κράσιβι Μέτσα κυνηγούσε ο Ιβάν Σεργκέγιεβιτς Τουργκένιεφ και επισκεπτόταν συχνά το Εφραίμοφ ο Τσέχωφ και ο Μπούνιν.

Konstantin Georgiyevich Paustovsky
(Константин Георгиевич Паустовский)
Μετάφραση: Αλέκος Κουτσούκαλης

από το βιβλίο Ανθολογία Σοβιετικού ΔιηγήματοςΕκδόσεις: Γνώση, 1986
*
Φωτ: photopolygon.ru
Εφραίμοφ, στην περιφέρεια Τούλα της Ρωσίας

46. Ilya Ehrenburg: Μόσχα

Άνθρωποι Χρόνια Ζωή

Όλα αλλάξανε μα κατά κάποιο τρόπο περισσότερο απ' όλα άλλαξε η Μόσχα. Όταν ξαναφέρνω στη μνήμη μου τους δρόμους των παιδικών μου χρόνων, μου φαίνεται πως τους είδα στον κινηματογράφο.

Η πιο αινιγματική εικόνα απ' όσες ξανάρχονται στο μυαλό μου, είναι ίσως ο ιπποκίνητος τροχιόδρομος. (Θυμάμαι την ημερα που βαλαν μπρος το πρώτο τραμ — απ' το σταθμό Νικολάγιεβσκη μέχρι την πλατεία Στρασνάγια στεκόμασταν αποσβολωμένοι μπροστά στο θαύμα της τεχνικής και οι σπινθήρες του τρολλέ μας είχαν συγκλονίσει όσο συγκλονίζουνε τώρα τους ανθρώπους οι σπούτνικ.)

[....] Το καλοκαίρι η Μόσχα είταν καταπράσινη, τον χειμώνα κάτασπρη. Δεν καθαρίζανε τους δρόμους απ' το χιόνι και μέχρι τις απόκριες οι σωροί υψώνονταν πελώριοι. Τα έλκυθρα γλυστρούσαν αθόρυβα. Τον Μάη, τα στενά, κακοστρωμένα πεζοδρόμια τα σκέπαζε το χιόνι της πασχαλιάς: μπροστά στα σπίτια υπήρχαν μικροί κήποι, όλοι με τον φράχτη τους. Χρυσίζανε ή φαντάζανε γαλάζιοι οι τρούλοι των εκκλησιών. Πάνω απ' τα σπίτια προβάλανε κάτι αινιγματικά κτίσματα — οι βίγλες των πυροσβεστικών τμημάτων' στις κορφές τους κρέμαγαν μπαλόνια που σε βοηθάγανε να καταλάβεις σε ποια μεριά της πόλης γινόταν πυρκαϊά. Οι συνοικίες της πόλης διακρίνονταν επίσης ανάλογα με το χρώμα των αλόγων της πυροσβεστικής: αλιτζένιες, άσπρες, κορακάτες. Όταν το κρύο έφτανε στους εικοσιπέντε βαθμούς Ρεωμύρου, δεν είχαμε μάθημα στο γυμνάσιο' εγώ χουχούλιζα απ' το βράδι το κρυσταλλιασμένο τζάμι του παράθυρου, για να δω το θερμόμετρο απ' έξω — θες να σφίξει το κρύο αύριο; Το πρωί όμως δεν έβλεπα σημαία στη βίγλα. Και τη διακοπή των μαθημάτων απ' τις βίγλες τη μαθαίναμε.

Ηλία Έρενμπουργκ

Μετάφραση: Άρης Αλεξάνδρου

από την εξάτομη αυτοβιογραφία του Η. Έρενμπουργκ Άνθρωποι Χρόνια Ζωή
Εκδόσεις: Νεφέλη, 1980

*
Φωτ: i.telegraph.co.uk

34. Ossip Mandelstam: Λένινγκραντ

Λένινγκραντ

Επιστρέφω στην πόλη μου, στα γνώριμα δάκρυα
Στις φλέβες, στους πρησμένους αδένες παιδικών χρόνων.

Γυρνάς πίσω — κατάπιε λοιπόν μια για πάντα
Ψαρόλαδο απ' τους φανοστάτες της Πετρούπολης!

Τις μέρες του Γενάρη βρες πάλι εδώ
Κρόκους ανάκατους με την απαίσια πίσα.

Πετρούπολη! Δεν θέλω ακόμα να πεθάνω.
Μου μένουν οι αριθμοί των τηλεφώνων τους.

Πετρούπολη! Δεν έχω xάσει τις διευθύνσεις,
Μπορώ να ψάξω και να βρω νεκρές φωνές.

Ζω στις πίσω σκάλες' και το σκοινί
Του κουδουνιού ηxεί μέσ' στα μηλίγγια

Όσο αγρυπνώ για καλεσμένους που αγαπώ
Κι οι σιδεριές τραντάζουνε την πόρτα.
(Δεκέμβριος 1930)

Όσιπ Μάντελσταμ

Απόδοση: Μιχάλης Μόσχος

Από το Δέντρο - τ. 53/54, καλοκαίρι 1990

* * *

Tο ίδιο ποίημα σε μετάφραση του Άρη Αλεξάνδρου:


Λένινγκραντ

Στην πόλη γύρισα που ξέρω ώσμε το δάκρυ
ως τις πρησμένες παιδικές άμνγδαλές. Στην άκρη

την γνώριμη ξανάρθες, πιες το γρήγορα λοιπόν
το μουρουνόλαδο των ποταμίσιων φαναριών.

Τη μέρα γνώρισε γοργά τη δεκεμβριανή
όπου σαν μίγμα ο κρόκος και μια πίσσα μοχθηρή.

Πετρούπολη! δε θέλω ακόμα να πεθάνω, ακούς;
Εσύ κρατάς των τηλεφώνων μου τους αριθμούς.

Πετρούπολη! διευθύνσεις έχω ακόμα και μπορώ
των πεθαμένων τις φωνές μ' αυτές να βρω.

Στον κρόταφο μου με χτυπάει (σε πίσω σκάλα μένω)
με ρίζες και με σάρκα το κουδούνι εξορυγμένο,

κι ως το πρωί τους ακριβούς μου ξένους στέκω καρτερώντας
της πόρτας μου την αλυσίδα ως χειροπέδη αχνοκουνώντας.
Δεκέμβριος 1930, Λένινγκραντ

Από την ανθολογία του Άρη Αλεξάνδρου Διάλεξα
Εκδόσεις: Kείμενα, 1984
*
Φωτογραφίες:
1. saint-petersburg.com
2. adme.ru

18. Nâzim Hikmet: Μόσχα

H Κόκκινη Πλατεία την Πρωτομαγιά

Η Κόκκινη Πλατεία περνάει όλες τις πλατείες την Πρωτομαγιά,
με σημαίες, δίχως σημαίες,
με τραγούδια, χωρίς τραγούδια
περνάει όλες τις πλατείες.
Η Κόκκινη Πλατεία περνάει απ' όλες τις ελπίδες την Πρωτομαγιά.
Η Κόκκινη Πλατεία μπαίνει σ' όλες τις φυλακές την Πρωτομαγιά,
σ' όλες τις φυλακές όπου είναι κλεισμένη η ελευθερία.
Η Κόκκινη Πλατεία περνάει απ' όλα τα κλίματα την Πρωτομαγιά,
κάτω από το χιόνι, τη βροχή, τον ήλιο.
Όλος ο κόσμος γίνεται την Πρωτομαγιά Κόκκινη Πλατεία
Πλατεία όπου μίλησε ο Λένιν
(1963)

από την Ανθολογία Τουρκικής Προοδευτικής Ποίησης
του Έρμου Αργαίου
Εκδόσεις: αλφειος, 1981
*
Φωτ: voyage.gentside.com
Mόσχα, η Κόκκινη Πλατεία